• Ellen van den Ende

  • "Zwanenmeer en streetdance bijten elkaar niet"

    Als jonge ballerina danste Ellen van den Ende zo'n beetje alle beroemde klassieke balletten en trad veel op in het buitenland. In 1981 opende ze haar opende ze haar balletschool aan de Kruislaan in de Watergraafsmeer. De bevlogen danseres en docente vertelt over de Vaganova-traditie, ademhaling en over wat ze haar leerlingen wil meegeven. 

  •  Het zithoekje is gehuld in kerstversiering, aan de wanden hangen tutu's en andere balletkostuums, relikwieen uit de balletwereld. En heel veel kaartjes in de vorm van een 25 voor het jubileum van de balletschool met vaak heel persoonlijke felicitaties. Een meisje schrijft: Ik kan me mijn jeugd niet zonder je balletschool voorstellen. "De reacties zijn ongelooflijk, Het doet met zo goed dat mensen zich hier thuis voelen", zegt Ellen van den Ende. De kerstversiering is door de dansdocenten en de ouders opgehangen. "De studio maak ik niet, dat doen we met z'n allen", zegt ze. Haar stem is warm en expressief. 

  • Geboren en getogen in Watergraafsmeer voelt ze zich sterk met de buurt verbonden. Haar moeder was een enthousiast amateur-danseres en Ellens ouders brachten hun zes kinderen, meisjes èn jongens, in contact met balletles. Twee ervan werden professioneel danser. "Op mijn derde begon ik bij docente Hans de Hoog in het verenigingsgebouw van Don Bosco onder de Christus Koningkerk", vertelt Ellen. "Als kind liep ik dan door de koolzaadvelden erachter. Dat was nog heel landelijk toen." 

  • Zwanenmeer

    "Ik heb het grote geluk dat mijn werk mijn hobby is. Ik ging naar het Fons Vitae en na elke schooldag naar de balletschool van het Nationaal Ballet. Eigenlijk wilde ik mijn studie in Rusland afmaken, maar daar kwam je destijds niet in."

    Joegoslavië lukte wel, en de piepjonge ballerina toog in 1969 met haar toenmalige partner, ook danser, naar Zagreb. "Het was geweldig. Een prachtig theater. We dansten alle grote balletten, het Zwanenmeer, Romeo en Julia, Les Sylphides. Ik was zó gelukkig! We werkten hard. 's Ochtends les, daarna repetitie, 's middags privé-les van een ex-prima ballerina en 's avonds optreden of weer repetitie. Alles volgens de Russische Vaganova-school , zoals bij het Kirov en Bolshoi-theater." Vloeiende bewegingen, een krachtige soepele rug en een samenspel van hoofd, lichaam en armen typeren de lyrisch-expressieve Vaganovastijl. Toen het balletgezelschap van Zagreb op studiereis naar Leningrad zou gaan bleken voor de Hollandse dansers geen visa te zijn geregeld en ging de zo vurig gewenste Ruslandreis voor hen niet door. "Dat was een van de grootste teleurstellingen in mijn leven", zegt een nu glimlachende Ellen. "Gek, hoe ambitieus je kunt zijn. Nu kan ik het relativeren, maar ik begrijp jonge mensen die er alles voor over hebben om hun doel te bereiken, zo goed."

  • "Ik heb het grote geluk dat mijn werk mijn hobby is."
  • Pina Bausch

    Na Zagreb volgden Trier en Wuppertal. "Dat was ook geweldig. Omdat het een klein theater was, deden we alles: dans, mime, toneel, veel solo's. Als je jong bent is dat geweldig, je kunt je ontwikkelen. In een groot theater krijg je vaak minder kansen." In totaal was ze zeven jaar in het buitenland. "We dansten de Notenkraker, Coppélia, maar ook balletten op moderne muziek, zoals de Vuurvogel, Raymonda, Le Sacre du Printemps, En opera, van Mozart tot Wagner."Toen Pina Bausch het gezelschap kwam leiden, werd het dansen steeds experimenteler. "De dansers moesten gillen, in een appel bijten en in het publiek spugen, in je blootje dansen. Dat was niets voor mij, hoewel ik de voorstellingen grandioos vind om te zien", aldus Van Den Ende. Ze verhuisde naar Wiesbaden, kreeg een zoontje dat ook mee op tournee ging. "Na anderhalf jaar ging dat niet meer, dus toen ben ik gaan lesgeven."

     

     

  • Yoga

    Aanvankelijk miste ze het theater verschrikkelijk. "Ik was er ziek van. Maar toen ik de balletschool in Watergraafsmeer opende en voelde dat ik mijn eigen balletmeester en choreograaf was en zoveel terug kreeg van de mensen veranderde dat. En ik vond mijn kinderen veel belangrijker", zegt ze warm. Zoon Daniel maakt inmiddels aluminium kunstwerken en decors, en Jiska geeft ballet- en acteerlessen in Gent. 

    "We begonnen met het geven van klassiek ballet, yoga en conditietraining. Nu hebben we daarnaast ook jazz, streetdance, tapdance, salsa, sevillanas en pilates. Er zijn lessen voor beginners, gevorderden, selectieklassen voor speciaal getalenteerde leerlingen. De jongste leerlingen zijn drie jaar oud, de oudste is 81. Er dansen ook kinderen met een handicap. "Je moet nooit vantevoren denken dat iemand iets niet zou kunnen. ik werk heel voorzichtig."Yoga, pilates en de klassieke Vaganova-techniek lopen naadloos in elkaar over in Ellens lessen, waarbij de ademhaling heel belangrijk is. 

  • Zelfvertrouwen
    De warming up van de klassieke kinderles gaat op vlotte muziek (van de film Dirty Dancing) en de kinderen doen vol overgave mee. Ellen heeft oog voor elk kind, gelooft in hen. "Voor ballet is jong beginnen, vanaf een jaar of drie, belangrijk. De verbeeldingskracht en de manier van leren op die leeftijd zijn dan optimaal om er helemaal in te komen."Sprookjesachtig en met beelden doe ze kunnen navoelen (Je duim houdt van je lange vinger. Kijk maar naar je hand, dat die niet zo eenzaam door de lucht zweeft) maken de kleintjes kennis met de basis van klassiek ballet. Ellen wil leerlingen veel meegeven. "In een uurtje per week werken we aan muzikaal gevoel, creativiteit, houding, conditie. Ze worden fysiek sterk en het is goed voor hun zelfvertrouwen. Zelfs bij de volwassenen werkt dat nog. Als je mooi rechtop staat (ze doet het voor) sta je boven je problemen. En je belast je skelet minder, dus je hebt geen slijtage!"zegt ze enthousiast. 
    In de les hoor ik haar tegen de kids roepen Kijk naar jezelf, hoe mooi je bent! Dat heeft niets met ijdelheid te maken, maar met houding, energie en uitstraling, die elk kind in zich heeft. "Het is essentieel dat kinderen in contact komen met natuur, cultuur en kunst. Het biedt een basis waar je je verdere leven, ook als je het moeilijk hebt, op kunt terugvallen. Wat ik ook heel belangrijk vind is dat de kinderen goed met elkaar kunnen omgaan."

  • Ellen geeft zo'n 15 uur per week les, de andere lessen worden gegeven door verschillende docenten, waarvan sommigen zelf op driejarige leeftijd bij Ellen begonnen. Een flink aantal leerlingen is de vakopleiding gaan doen, maar ook de anderen blijven de weg naar de balletschool vinden. "Het is hier net een buurtcentrum, de meiden van 16 komen bijna dagelijks gezellig thee drinken", zegt Ellen. De kinderles wordt afgerond met een kort adagio op muziek van Tjaikovski. 

    Uit: Dwars door de Buurt (2006) door Lot Lelieveld